Yuli

kemasi Wikipedia
跳至導覽 跳至搜尋
yili
yili
yili imaza(qudjidji a pinakeljang)
na tjaivavaw a sihu a kinapangaljan a paljavak kalinku king
sicuayanga a ngadan puseke(璞石閣)
sepaljavak puluq sa lima a mula, tjelu taiday sa puluq sa pitju a talingan
sihu

-guciu

-remasudj a kilalaing takakudan a pacaqan

-qinati a hulic a sihu

-蔡秋龍(pacun ta kamakama na yili)

-naseyili a gukusiu

-daihiyukay na yili

pulingetjan nua kadjunangan 252.3719km²
kinamamamawan tua vavavan nua gadu tjelu taiday sa tjelu puluq sa tjelu a maru vavavan tadjekuacan (333m)
caucau

-pipenuljatan na caucau-papu ngadan tjai sangasangas

-paljingan

-drusa kudrav sa tjelu a kuzulj sa drusaiday sa pitju puluq a caucau(23,270)(2021 a cavilj kata 1 a qiljas)

-masantjelulj (3)

-lima a kuzulj tjelu a taiday sa sepatj puluq sa ita paljingan (8,912)

sasupuan na yubinkiuku/yuzeng 981
pukeljang a venecikan na takakudan a umaq a sihu 10015030
tjuljivar ta guan lisuy,zusi,vuli,

vungbin,cangbin

yili cen (’inamizukuan:Posko;Ngiugˋ liˋ zhinˊ:Sṳ̀n-kûng-chṳ́n;rinipungan:玉里/たまざと Tamazato)imaza i pasanavalj a i kalingu king, a i viri nakidjekec tua ruisui gu, a i kacedas nakidjekec tua vungpin gu kata cangping gu, au a pasamaza i ledepan kidjekecan ta zusi gu, a i navalj nakicaing tua i vuli gu, masan pazangal tua i pasanavalj i kalinku king a kinateveteveljan a caucau, ka vecekadanan na kadjunangan i pasakacedasan nua taiwan. au yuli avan tjaljaqacavan ta cen pakata kadjunangan i hualien hici kata taitu hici. izua tu 252km² a pulingetjan a kadjunangan. tjaljakudrakudralan tua cen i taiwan. (tjakedrian a pagalju ta taipaq hici izua 271km² )

lja i vecekadan a kemasi kalinku a pasa valangaw a kunglu, a pasazua i kacedas izua a yucan(玉長) kunglu a kisusu a sema kacedas tua sema canbin gu, saka avan nu sinan pazangal a djalan i kalinku kata valangaw a makalizulizuk.  

a imaza i kalinku kata valangaw sevesevec a lizulizuk. nu pasakaledep mavan azua a kavecekadanan a gadu i taiwan a pasakacedas izua a ljaviljaving a mareka gadugadu, izua siukuluan(秀姑巒) a pana kata a tjaljakuljay a vungpin(豐坪) veljeluan, zu(卓) a pana, lakulaku a pana kata cinsuy(清水) a pana a cemalivat imaza.

a kai ’inamizukuan kata nginaingayngan.

cinalivatan[remasudj ta vincikan | tinagiljang a remasudj ta vincikan]

yuli cen ka sicuayan pinaka “puseke”, izua a drusa a siqaivuan, masanitalj a kinasi bunun a siqaivuan, qunevuljan a imi. ayatua izua a siukuluan(秀姑巒) a pana cemalivat imaza, au nu cuayanga ika naqemudjalj, aza pana memakulji, nu venali aza qunevuljananga sakamaya na vudas. a sikamasanmusalj kemasi ’inamizukuan a “paypayke”(派派可) a kai, nu piamizuku ta siqivuan ta avan nu lukuc aya, a sinan racev imaza sa namakeljang. a sikamasantjelulj a siqaivuan, ka 1875 a caviljan, aza a taiwancen a kamakama ta sivitai a ti 吳光亮 na paka i vecekadan tua kagaduan sa djaljun imaza, qemepu ta sivitay, pacun ta qaciljay i siukuluan a pana sedjelj a vuqavuqalj, sa aicu a qaciljay ika qinemu, bulayanga nu pacunan . aza sivitay lemindjelj ta kakiyunangan a makadjalan (peniliq aza “閣” aicu vecik), saka papungadanan ta “puseke”.

kasicuayan aza i yuli sedjelja na amizuku kata bunun zuku kacalisiyan a kakacevungan. ka 1829 a caviljan, aza i huzang a makadaw zuku a caucau patjavat a sema taitu ta kazatjazatjan, ljakua pusauin nua se puyuma a binanmi(卑南覓) a qinaljan, au ka 1836 a caviljan kisusu tiamadju ta maka sinwuli(新武呂) a pana patjavat sema pasanavalj, ka vililjanga tjaljuzua i lakulaku(拉庫拉庫) a pana a namasan sipayzan tua qinaljudjan nua zaljum i pasanavalj, avananga aza pasakaledep a siukuluan a pana i canljang(長良) li a semanqinaljan, au pinaka “dazuang”. ka pitagilj a qemuma imaza, aza makadaw zuku nakemacu ta gung kata riri a semazua sa maljaljenguaq kata sebunun zuku, saka maqati uta a kipavalit ta paday, ayatua ruzaljuman ca imaza, a vilivililjan a patjavat i tua 1845 a caviljan, patjavat a sema i pasakacedas ta siukuluan a pana, mamaw a pinapungadan ta “dazuang”(mavan a situcuan i vuli gu a dungli mula), aza i canljang a dazung pavalitan ta ngadan a “djuzuang”(舊庄). au aza a pasuvilililjanga a makadaw zuku i vungsan(鳳山) gu kata valangaw, dawulung(大武壠) zuku kata silaya zuku mangetjez imaza. au sezuljuzulju lemindjelj ta qinaljan i yuli, vuli, cesan kata kuansan. ka 1879 a caviljan a pasusangas katua pasuvililj a pakata “taiwan kadjunangan penuljat a zuga” a qadupu, teveteveljin a pungadan ta aicu “puseke sepinpu a alu a qinaljan ”. aza i yuli tjatjuruvu a dawulung zuku.   

na semusu ta vecik ni 陳英 a “台東誌” aya , ka 1850 a caviljan, izuanga a pairang a napatjavat semamaza, au siubay kata kacalisian imaza. a kinatjamerazukan i 1875 a caviljan, masa sipacacikelan tua batungkuan(八通關) a djalan a patagilj. ka ripung a djiday, yuli sipavecik a pitaituting puseke citing puseke cy(璞石閣區), au pavalitan a lemingedjelj ta kalinkukangting pusekeciting a kanrinri. ka 1917 a caviljan, aza a kemasi valangaw a kisiya a padjaljun patjemaza, sa sialap tua “yi” a ngadan, a vecik kemasi “pu” pavalitan ta “yili”, neka kinapalakan a yu a qaciljay a imi. ka 1920 a caviljan lemindjelj ta yili dje(街) sipavecik a pikalinkukangting yilidjin a kipusaliman. au kapuamin a maqaqeci a 1946 a caviljan, yulidje pavalitan ta yulicen, sipavecik ta drusa puluq sa tjelu a li. ka 1971 a caviljan, sipavecik mumalj ta puluq sa lima a li patjeljatucu.

izua ita a vuqavuqalj a qaciljay i qerengan ta siukuluan a pana, ljaki nu kaljaqudjaljan, inika siqaljudj maluqem tua zaljum, sika aza sikataqaljan semanparavac taicu a qaciljay a pasan niamadjuin pazangazangalan a sauzayan, au ka 1970 a caviljan a puluq sa drusa qiljasan, izua cakaven a qaciljay aya. ljakua inia nacuay djameqen na kinsac a nacemakav ta qaciljay katua zua a cinakav a qaciljay, tazua sinan lalanganga nu qaciljayan, tucu piniunduziu a gaku na kukumin a yili, yilicen a puvadanqan kata a kasasavan a yuli ramaljemaljeng a umaq.        

kamakama[remasudj ta vincikan | tinagiljang a remasudj ta vincikan]

sazazatj kamakama
1-2 sangasangasan kata sikamasanmusalj 潘萬法
3 sikamasan tjelulj 蘇玉麟
4 sikamasan tjelulj 潘宇界
5-6 sikamasan limalj kata sikamasan nemelj 邱慶來
7-8 sikamasan pitjulj kata sikamasan valulj 黃正榮
9-10 sikamasan sivalj kata sikamasan simuluq 陳仁敵
11-12 sikamasan simuluq saka ita kata sikamasan simuluq saka drusa 林惠敏
13-14 sikamasan simuluq saka tjelu kata sikamasan simuluq saka sepatj 潘富民
15-16 sikamasan simuluq saka lima kata sikamasan simuluq saka unem 劉德貞
17 sikamasan simuluq saka pitju   龔文俊
18 sikamasan simuluq saka alu 蔡秋龍(tucu)

paljavak tua kadjunangan[remasudj ta vincikan | tinagiljang a remasudj ta vincikan]

matja 15 qinaljan i yili. matja 20 qinaljan imaza, Angcoh(安通部落), Afih(阿飛赫部落), Harawan(哈拉灣部落), Lingacay(苓雅仔部落), Ceroh(春日部落), Patawlinan(巴島力安部落), Makotaay(瑪谷達璦部落), Sedeng(瑟冷部落), Tokar(都旮薾部落), Lohok(洛合谷部落), Posko(璞石閣部落), Silangkong(喜瑯宮部落), Cihakay(吉哈蓋部落), Cilakesay(吉拉格賽部落), Cinemnemay(吉能能麥部落), Takay(達蓋部落), Satefo(下德武部落), Namisan(拿彌散部落), Matadim(馬太林部落), Mangcelan(滿自然部落).

li pulingetjan nua

kadjunangan (km 2)

paljingan caucau

(2017 a cavilj sepatj qiljas)

mavalidan

caucau/km2

zungcen(中城) 1.5 2217 6328 4218.7
kuwu(國武) 1.2 511 1449 1207.5
taicang(泰昌) 7.2 474 1619 224
cymu(啟模) 2.672 797 1983 734.4
yungcang(永昌) 9.2 525 1529 166.2
yuancen(源城) 22.9 507 1462 63.8
canljang(長良) 9.6 298 775 80.7
lehe(樂合) 27.1 465 1129 41.7
dungvung(東豐) 35.7 235 626 17.5
guanyin(觀音) 23.4 709 1809 77.3
sungpu(松浦) 23.5 609 1768 75.2
cunre(春日) 23.8 376 1004 42.2
dewu(德武) 12.9 287 868 67.3
sanmin(三民) 17.3 411 1002 57.2
dayu(大禹) 34.4 473 1270 36.9
yili cen 252.3719 8894 24621 97.56
pakata hici a mirazek[remasudj ta vincikan | tinagiljang a remasudj ta vincikan]
gukusiu i yili cen[remasudj ta vincikan | tinagiljang a remasudj ta vincikan]

yili cen avan na masan pazangal i pasanavalj ta kalinku king, na sezua a caucau a kakicapiljan, au aicu yili a hici a sikace i yili cen sinan vecekadan. izua siubay,kicaquwan kata kakipucemelan.

caucau[remasudj ta vincikan | tinagiljang a remasudj ta vincikan]

cavilj caucau +:metjeruvu

-:mavekelj

(%)

1981 sepatj kudrav sa ita kuzulj sa lima taiday sa siva puluq sa drusa a caucau (41,592 a caucau) —    
1986 sepatj kudrav sa sepatj taiday sa drusa puluq sa alu a caucau (40,428 a caucau) −2.8%
1991 tjelu kudrav sa unem kuzulj sa pitju taiday sa alu puluq sa siva a caucau (36,789 a caucau) −9.0%
1996 tjelu kudrav sa sepatj kuzulj sa tjelu taiday sa drusa puluq sa tjelu a caucau (34,323 a caucau) −6.7%
2001 tjelu kudrav sa ita kuzulj sa alu taiday sa drusa puluq sa drusa a caucau (31,822 a caucau) −7.3%
2006 drusa kudrav sa alu kuzulj sa unem taiday sa lima puluq sa siva a caucau (28,659 a caucau) −9.9%
2011 drusa kudrav sa unem kuzulj sa sepatj taiday sa lima puluq sa drusa a caucau (26,452 a caucau) −7.7%
2016 drusa kudrav sa sepatj kuzulj sa pitju taiday sa sepatj puluq a caucau (24,740 a caucau) −6.5%

aicu mavalidan i yili cen izua 93 93 caucua/km², avan sikamasanmusalj kemasi likuz. (amin tjaliaw ta vunglin cen)

nasidjaravacan[remasudj ta vincikan | tinagiljang a remasudj ta vincikan]

pakata sipacacikelan imaza, izua kisiya a djalan, masansivalj a djalan a sipacacikel na marekazidusiya i taiwan, itaiday siva puluq sa tjelu a vinaciqan(lede kunglu) kata masansika tjelumuluq a djalanan i taiwan(yucan kunglu) cemalivat ta pasa kacedas ljaviljaving a gadugaduan, avan nu pazangal a pakazuazuanan na kuluma i pasakacedasan nua taiwan.

kisiya a djalan
na taiwan a kisiya a rukicapiljan
a kisiya a djalan a cemalivat tua taiwan i taitu
disiaba i sanmin(三民)
disiaba i yili
kunglu
masansivalj a djalan a sipacacikel na marekazidusiya i taiwan
masansika tjelumuluq a djalanan i taiwan

yucan(玉長) kunglu

vinaciqan ta djalan
itaiday siva puluq sa tjelu a vinaciqan          
basu
basu a ding dung
basu a kalinku

sinupuan[remasudj ta vincikan | tinagiljang a remasudj ta vincikan]

kaucung a gaku
yili kaucung a gaku
kucung a gaku    
gaku na kucung a yili
gaku na kucung a sanmin(三民)
gaku na kucung a yudung(玉東)
kukumin a gaku
gaku na kukumin a yili
gaku na kukumin a yili i yungcang(永昌)
gaku na kukumin a sanmin    
gaku na kukumin a sungpu(松浦)
gaku na kukumin a kawljaw(高寮)
gaku na kukumin a lehe(樂合)
gaku na kukumin a guanyin(觀音)
gaku na kukumin a dayu(大禹)
gaku na kukumin a zungcen(中城)
gaku na kukumin a canljang(長良)
gaku na kukumin a cunre(春日)
gaku na kukumin a yuancen(源城)
gaku na kukumin a dewu(德武)

kakipucemelan[remasudj ta vincikan | tinagiljang a remasudj ta vincikan]

臺北榮民總醫院玉里分院 kakipucemelan a yili nua taipaq rungmin biuing  
衛生福利部玉里醫院 kakipucemelan a yili nua wyvupu
玉里慈濟醫院 kakipucemelan a yili nua zeci  

kivangavangan[remasudj ta vincikan | tinagiljang a remasudj ta vincikan]

aicu a batungkuan nua djaladjalan kasicuayan.

lja neka nu namapaljiq a kakarakudan i maza, sika azua gadu, izuanga a ljimecamecaw i sicevud a zaljum kata ljimecamecaw a vali. saka tjuruvu ta caucau tjengelay semamaza a kivangavang. au aza antung ungesing namasan alu ta kakivangvangan a maitaita i kalinku king. aza kazaljuman katje kedri ta 硫磺 a sequan, a kinaliguan izua, sarenguaq a kinakadjunangnan a izua a kasikasivan a djalan, ljaqedi, au mayanga lemindjelj lungvung(龍鳳) a kivanvangan, aza sinapazangal a taiday cavilj anga kasiw pinatevelj ta riuku, izuanan aza zidingsia a djalanan sema yuli kisiya a disiaba patjelja dungli kisiya a disiaba, yuli haka sikac a umaq, puseke kacalisian siubay a umaq,    

nanan(南安) a caucau a umaq nua yusan nua kuka kakivangvangan, batungkuan nua djaladjalan kasicuayan, ceke gadu venuciar a kingtjang a siljizavan, pacuncun ta qayaqaym i ljaqedi ta siukuluan pana kata kacedasan a yu qaciljay.

玉里協天宮 yili sietien biu
玉里慈惠堂 yili cehui biu
玉里華山寺 yili hausan pakung
玉里玉泉寺 yili yucian pakung
玉里神社 yili biu
八通關古道 batungkuan nua djaladjalan kasicuayan
安通越嶺古道 antung nua djaladjalan kasicuayan
安通溫泉飯店(安通溫泉歷史建築博物館) antung ungsing a liukang (antung ungsing likishi a nanemanga umaq)
玉里夜市 yili yachi
安通溫泉 antung ungesing
赤科山金針花季 ceke gadu venuciar a kingtjang a kamuku
花東縱谷平原 kalinku kata valangaw sevesevec a lizulizuk

racev[remasudj ta vincikan | tinagiljang a remasudj ta vincikan]

a racev a talem a sinanpazangal nua kinsic imaza. riuku mirazek tauta. pakata racev sipungadan ta paday kata yuli alju, izuanan za kingtjang, buntan kata utja sanguaq, au aza suika qaljemeqem tu liaw a qatim, avan na racev nua yili.  

玉里西瓜 yili suika
赤科山蜜香紅茶 cekesan a hung utja kata alju na hana a qaljesaw
玉里麵 yili suba
玉里羊羹 yili alju
東豐文旦 dungvung buntan
玉溪米 yusi paday
金針 kingtjang
香菇 ngilengil
玉里燒仙草 yili cemel a tatekelen

kasizuan[remasudj ta vincikan | tinagiljang a remasudj ta vincikan]